Czym jest Zen?
Zen w tradycji Rinzai jest bezpośrednią praktyką ukierunkowaną na przebudzenie, czyli rozpoznanie i urzeczywistnienie własnej pierwotnej natury umysłu. Wykorzystuje zazen, pracę z oddechem i koanami, aby rozpoznawać i przekraczać nawykowe, dualistyczne sposoby postrzegania siebie i rzeczywistości. Nie ogranicza się do medytacji w pozycji siedzącej, ale jego istotą jest bezpośrednie własne doświadczenie i urzeczywistnianie tego wglądu w codziennym życiu. Tradycyjne zen jest praktyką z wykwalifikowanym nauczycielem, a ważną jego częścią jest Sanzen (参禅). W tradycji zen Rinzai to indywidualne spotkanie ucznia z nauczycielem, podczas którego uczeń przedstawia swoją praktykę, odpowiada na pytania lub mierzy się z koanem. Nauczyciel sprawdza w ten sposób jego rozumienie i doświadczenie, wskazuje kierunek dalszej praktyki oraz pomaga rozpoznać i przekroczyć jej ograniczenia.
One Drop Zen
One Drop Zen (ODZ) to międzynarodowa wspólnota praktykująca Zen w tradycji Rinzai, skupiona wokół nauczania japońskiego mistrza Zen Shōdō Harady Roshiego, opata świątyni Sōgenji w Okayamie w Japonii. Wspólnota zrzesza osoby praktykujące w wielu krajach, które rozwijają swoją praktykę pod jego kierunkiem.
Nazwa One Drop, czyli „jedna kropla”, nawiązuje do historii Tekisui Giboku, ucznia mistrza Gisana Zenraia. Opowieść ta przypomina, że nawet najmniejsza kropla wody ma niezmienną wartość i może stać się źródłem życia. Jej znaczenie wykracza poza samą troskę o wodę: wskazuje na uważność, odpowiedzialność i szacunek wobec każdego przejawu życia. To, co pozornie małe i nieistotne, może mieć wielką wartość, jeśli potrafimy dostrzec jego znaczenie i właściwie się nim posłużyć.
Według przekazu Gisan Zenrai zwrócił uczniowi uwagę, że resztki wody pozostałej po napełnieniu wanny nie powinny być bezmyślnie wylewane. Mogły przecież posłużyć do podlania drzewa lub kwiatów. Uczeń został poruszony tą nauką tak głęboko, że przyjął imię Tekisui, oznaczające „kroplę wody”. Przez kolejne lata rozwijał swoją praktykę, a nauka o jednej kropli stała się symbolem jego drogi.
Sens tej opowieści wyraża wiersz przypisywany Tekisui:
„Jedna kropla wody Sōgen,
przez siedemdziesiąt cztery lata
była wykorzystywana, lecz nigdy się nie wyczerpała,
przenikając niebo i ziemię.”
Historia ta przypomina, że praktyka Zen nie polega wyłącznie na osobistym doskonaleniu. Jej wartość ujawnia się również w sposobie, w jaki odnosimy się do innych ludzi, świata oraz jaki stan umysłu utrzymujemy z chwili na chwilę. Praktykowanie oznacza uważne wykorzystywanie tego, co jest nam dane, oraz rozwijanie odpowiedzialności za życie, którego jesteśmy częścią. Celem praktyki jest życie oparte na kontynuacji świadomych czystych stanów umysłu Shōnen Sōzoku (正念相続).
O zazen
Enō Daikan Zenji (慧能大鑑), znany również jako chin. Huineng (638–713), szósty patriarcha chińskiego Chan, podkreślał znaczenie medytacji wykraczającej poza samo siedzenie i koncentrację na oddechu. W Sutrze Platformy Szóstego Patriarchy nauczanie to wiąże się z bezpośrednim wglądem we własną pierwotną naturę.
W rozdziale poświęconym medytacji siedzącej wskazuje Enō Daikan Zenji, że zazen to „oddzielenie się od wszelkich zewnętrznych form jest dhjaną (medytacją). Zachowanie wewnętrznej jasności umysłu jest samadhi. Kiedy przywiązujesz się do zewnętrznych form, twój umysł ulega poruszeniu. Kiedy nie przywiązujesz się do zewnętrznych form, twój umysł pozostaje niezmącony”.
Podobny kierunek odnajdujemy w nauczaniu Shōdō Harady Roshiego. W swoich tekstach opisuje on pierwotny umysł za pomocą obrazu czystego lustra: lustro odbija wszystko, co się przed nim pojawia, ale samo nie zatrzymuje odbić ani nie zmienia swojej natury. W ten sposób obrazuje umysł, który może przyjmować całe doświadczenie bez przywiązywania się do niego i bez utożsamiania się z tym, co chwilowo się w nim pojawia. W praktyce to „pozostawanie niewzruszonym” nie musi oznaczać tłumienia własnych uczuć i myśli, ale raczej odkrycie tej pierwotnej właściwości umysłu, która wiernie odbija zewnętrzny chaos, nie przywiązując się do niego ani nie ulega jego wpływowi. Zazen służy pogłębianiu bezpośredniego poznania tej natury umysłu, oraz zdolności powrotu do jego „oczyszczonego-niewzruszonego” stanu.
Praktyka zaczyna się od pracy z ciałem, oddechem i uwagą. Rozwijanie koncentracji pomaga ograniczać rozproszenie i stabilizować umysł. Na tej podstawie możliwe staje się pogłębianie świadomości ciała, oddechu, myśli i emocji oraz rozpoznawanie mechanizmów, które wpływają na nasze postrzeganie rzeczywistości.
W tradycji Zen harmonizowanie ciała, oddechu i umysłu wiąże się z praktyką głębokiego skupienia, w którym ustaje zwykłe rozproszenie uwagi. Nie jest jednak celem samym w sobie. Istotne jest to, co staje się możliwe dzięki stabilności umysłu: bezpośredni wgląd, większa jasność świadomości i sposób funkcjonowania, w którym nie każda myśl, emocja czy odczucie musi prowadzić do automatycznej reakcji.
Praktyka nie kończy się wraz z opuszczeniem poduszki medytacyjnej. Jej znaczenie ujawnia się także w codziennym życiu: w sposobie reagowania, podejmowania decyzji, odnoszenia się do innych i rozpoznawania własnych przyzwyczajeń. Zazen nie ma nas odrywać od rzeczywistości, lecz pomagać doświadczać jej z większą jasnością.
One Drop Zen w Szczecinie
Szczecińska grupa One Drop Zen jest częścią międzynarodowej wspólnoty praktykującej w tradycji Rinzai pod kierunkiem Shōdō Harady Roshiego. Praktyka opiera się na jego nauczaniu i zachowuje tradycyjną formę Zen, obejmującą zarówno zazen, jak i wybrane elementy buddyjskiego rytuału.
Spotkania nie mają formy medytacji prowadzonej. Uczestnicy praktykują samodzielnie, zgodnie z otrzymanymi instrukcjami. Ważnym elementem praktyki są również sesshin — intensywne okresy wspólnego treningu, podczas których możliwe są indywidualne spotkania z Roshim (sanzen). Nauczanie jest przybliżane także poprzez tłumaczenia i omawianie jego tekstów.
Zasady uczestnictwa w grupie
Grupa jest otwarta dla wszystkich zainteresowanych, niezależnie od wcześniejszego doświadczenia. Udział w praktyce nie wymaga przyjmowania określonych przekonań religijnych, wiąże się jednak z gotowością do poznawania i poszanowania buddyjskiego kontekstu Zen oraz jego tradycyjnych form, takich jak recytacja sutr, ślubowań, pokłony, uproszczona forma ołtarza, ofiarowani i zwrotów zasług.
One Drop Zen jest przestrzenią dla osób, które chcą rozwijać praktykę w ramach tradycji Rinzai Zen zgodnie ze sposobem nauczania Roshiego Shodo Harady, a nie jedynie korzystać z medytacji jako techniki relaksacyjnej. Osobom poszukującym podejścia niereligijnego, pozbawionego tradycyjnych rytuałów, służy odrębna przestrzeń praktyki.
Liderem Szczecińskiej grupy jest Seigen Szymon Olbrychowski, liderem wspomagającym Wako Małgorzata Fudali.
Autor zdjęć: Maciej Soja
Więcej informacji: onedropzen.pl